Wooncoöperaties

Er zijn twee soorten wooncoöperaties: die waarbij bewoners eigenaar worden van de woningen en beheercoöperaties, waarbij de woningcorporatie eigenaar blijft. Een woningcorporatie is niet verplicht om woningen te verkopen aan huurders, ondanks dat zij wel de ruimte moeten krijgen om een plan te maken. Dit komt onder andere doordat het oprichten van een coöperatie tijd en kennis vraagt. Bovendien blijkt financiering vaak een struikelblok.

Fonds Coöperatief Wonen

Om financiële belemmeringen voor wooncoöperaties weg te nemen, is het Fonds Coöperatief Wonen opgericht. Het fonds wordt uitgevoerd door het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn). Het Rijk heeft hiervoor € 60,6 miljoen beschikbaar gesteld. De opstart en inrichting van het fonds vindt plaats tot uiterlijk eind 2026, waarna de eerste projecten kunnen worden gefinancierd.

Met het fonds kunnen coöperatieve wooninitiatieven de financiering rondkrijgen voor nieuwe betaalbare woningen, zowel nieuwbouw als transformatie. Het gaat onder meer om wooncoöperaties, woonverenigingen en initiatieven voor Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) met een coöperatief karakter en mede-opdrachtgeverschap. 

Het fonds kan projecten financieren vanaf de plan- en ontwikkelfase. Voor de bouwfase komen alleen initiatieven met huurwoningen in aanmerking. Koopprojecten kunnen de bouwfase via reguliere hypotheken financieren. Voor alle leningen geldt een minimale eigen inbreng van 5%. Door de samenwerking met banken wordt een hefboomeffect bereikt, waarmee naar verwachting circa 1.000 betaalbare huurwoningen in wooncoöperaties gerealiseerd kunnen worden. 

De middelen zijn revolverend: terugbetalingen vloeien terug in het fonds en versterken zo de continuïteit. SVn richt het fonds in en organiseert de samenwerking met banken.

Kennis en ondersteuning

Naast financiële ondersteuning wordt ook gewerkt aan betere kennisdeling en ondersteuning voor gemeenten, provincies, woningcorporaties en initiatiefgroepen. 

Gemeenten spelen een sleutelrol bij het beschikbaar maken van locaties en het stroomlijnen van procedures. Daarom wordt ingezet op het versterken van hun kennis over coöperatief wonen en de mogelijkheden binnen wet- en regelgeving. Er wordt gewerkt aan handreikingen, opleidingen en een kenniswijzer waarmee partijen inzicht krijgen in processtappen, juridische aandachtspunten en goede voorbeelden. 

Provincies ondersteunen daarnaast initiatieven in een vroege fase en wisselen ervaringen uit. Zo wordt een landelijk netwerk opgebouwd om coöperatieve woonvormen beter te faciliteren.

Relevante documenten

• Woningwet, artikel 18a 
• Btiv, artikel 2 t/m 4
• Kamerbrieven van 4 juli 2018, 9 november 2020 en 8 februari 2023
• Het onderzoek naar zaken die van belang zijn bij de financiering van wooncoöperaties
• Internationaal vergelijkend onderzoek naar de rol van wooncoöperaties in vijf Europese landen