Stap 5: Evaluatie | Home | Volkshuisvesting Nederland

Je evalueert de doorlopen stappen: in hoeverre heeft dit geleid tot gewenst resultaat? Zowel het resultaat van iedere stap (ambitie, haalbaarheid, visie en uitvoering) als de uiteindelijke uitwerking op splitsen in je gemeente.

Na het doorlopen van deze stap ken je het succes van je splitsaanpak en weet je welke zaken je mogelijk moet heroverwegen.

Wat is evaluatie?

Evaluatie is het systematisch en kritisch beoordelen van zowel het proces (de stappen van ambitie, haalbaarheid, visie en uitvoering) als de uitkomsten (het beleid en het effect ervan in de praktijk). Het doel hiervan is inzicht verkrijgen in de doeltreffendheid, doelmatigheid, consistentie en impact van het gevoerde beleid wat betreft het splitsen van woningen. Op basis daarvan leer je en kun je eventueel het proces en beleid bijsturen.

Wat te doen om te evalueren?

Om beleid op woningsplitsen te evalueren, wordt onderscheid gemaakt tussen wat je altijd moet doen en wat te overwegen valt.

Altijd doen:

Ontsluit je opgedane kennis uit dit traject en uit de praktijk met collega-gemeenten. Dit helpt collega-gemeenten bij het opstellen van hun splitsbeleid en zorgt daarmee voor meer eenduidigheid in beleid. Wat is daarbij specifiek voor dit project en waar kan in het vervolg lering uit getrokken worden?
Ontsluit je kennis, ervaring en inspirerende voorbeelden met corporaties en particulieren. Dit kan splitsen aanjagen omdat dit duidelijkheid biedt aan (potentiële) initiatiefnemers en biedt aanvullend duidelijkheid in de beginfase van een project.
Evalueer na één of twee jaar je ingestelde beleid. Een blue-ocean methode werkt dan goed. Stel jezelf hierbij vier vragen:
1. Welke inspanning, regel of beleidsaspect levert te weinig op en moet kritisch worden bezien in het vervolg?
2. Welke inspanning, regel of beleidsaspect levert zeker wel wat op, maar waar kan nog meer uitgehaald worden?
3. Welke inspanning, regel of beleidsaspect levert veel op, maar kost tegelijkertijd ook veel tijd/geld/energie en is zo bezien niet voldoende doelmatig?
4. Welke inspanning, regel of beleidsaspect is niet geleverd/ingevoerd, maar lijkt wel (aanvullend) kansrijk?
Evalueer de effecten van je beleid op de belangrijkste aspecten rondom splitsen: extra woningen toevoegen, leefbaarheid, betaalbaarheid en woningkwaliteit.

Overweeg te doen:

Ga in gesprek met woonpartners over je opgestelde splitsbeleid. Wat werkt goed, wat werkt niet goed? Welke veranderingen zien zijn graag?

Wat zijn belangrijke afwegingen?

Bij het evalueren van het beleid op woningsplitsen zijn er verschillende afwegingen.

Proces

Een belangrijk onderdeel bij de evaluatie van splitsbeleid is het proces. Is de werkwijze, het beleid en de regelgeving voor alle betrokkenen duidelijk en goed te volgen? Zijn alle stappen die worden gevraagd ook echt nodig, of kan het eenvoudiger? Voor gemeenten is het daarnaast van belang om te kijken naar de verhouding tussen inspanningen en opbrengsten: hoeveel tijd, capaciteit en middelen kost het om het beleid uit te voeren, en wat levert het uiteindelijk op? Met andere woorden: is het beleid niet alleen zorgvuldig, maar ook doelmatig en uitvoerbaar?

Gevolg

Het is belangrijk om niet alleen het proces, maar ook de gevolgen van je splitsbeleid goed af te wegen. Wat heeft woningsplitsing concreet betekend voor de leefbaarheid in buurten of juist in het buitengebied? Heeft het geleid tot meer levendigheid of juist tot druk op voorzieningen? Wat is de impact geweest op de kwaliteit van wonen? Denk aan woonoppervlakte, geluidsoverlast of sociale samenhang. En minstens zo belangrijk: zijn er daadwerkelijk voldoende én passende woningen toegevoegd voor de doelgroepen die je wilde bereiken?

Inhoud

De afweging van de inhoud van je beleid en regeling volgt logischerwijs na de afweging op proces en gevolg. Specifieke eisen, maten of gebieden kunnen worden heroverwogen omdat situaties veranderen of om de simpele reden dat met de huidige kennis de ingevoerde regel praktisch niet goed werkt. Ook de markt kan sterk veranderen, wat de druk op of juist noodzaak tot splitsen vergroot. Ook dit kan van invloed zijn op de inhoudelijke afwegingen die je maakt voor je splitsbeleid. De stappen 2 en 4 nog eens op inhoud tegen het licht houden geeft een goede (te maken) afweging: is mijn ambitie nog steeds dezelfde? Kijk ik nog steeds vanuit eenzelfde visie naar splitsen? En in hoeverre past mijn beleid nog bij de al dan niet gewijzigde ambitie, visie en werkwijze?

Op basis van deze verschillende aspecten evalueer je je splitsingsbeleid in de gemeente.

Wat zijn voorbeelden?

Gemeente Peel en Maas liet haar beleid door een onafhankelijke partij evalueren. Uit de evaluatie bleek dat woningsplitsen tegemoet komt aan de vraag die leeft bij inwoners, zoals starters die graag in de in de eigen gemeente willen blijven wonen. Tegelijkertijd concludeerde de gemeente ook dat niet alle gestelde regels daaraan bijdragen of inhoudelijk helemaal voldeden om het splitsen op een juiste manier in de gemeente te realiseren. Eerdere uitgangspunten voor splitsen zijn, naar aanleiding van de evaluatie, versoepeld. Zo geldt geen verplichte eis meer om de nieuwe splitswoning levensloopbestendig te maken en te verduurzamen tot energielabel B. Ten slotte maakt de nieuwe beleidsregel woningsplitsen in het buitengebied mogelijk, mits het plan ruimtelijk aanvaardbaar is. Het voorbeeld laat zien dat het logisch en vaak ook gewenst is, dat beleid, regels en soms zelfs ambities en visie na verloop van tijd kunnen veranderen. De titel van het artikel is ‘Mislukte proef met woningsplitsen in Peel en Maas’ doet dan ook geen recht aan het ingestelde beleid én evaluatie: het is niet mislukt, maar laat juist zien hoe beter kan. Door deze evaluatie goed te doen over vaste tijdsperiodes kom je tot passend en beter splitsbeleid in je gemeente.

Volgens de Wet versterking participatie op decentraal niveau zijn gemeenten verplicht een participatieverordening vast te stellen. In de participatieverordening wordt de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding en uitvoering gevraagd én bij de evaluatie van beleid (aanpassing van artikel 150 van de Gemeentewet). Zie de voorbeeldverordening van VNG en de Participatiewijzer van ProDemos voor verschillende participatiemogelijkheden. Het voorbeeld kan inspireren en helpen in hoe je evaluatie (met bewoners) goed kunt inrichten.

Gemeente Harderwijk heeft in haar beleidsregel over woningsplitsen een verplichting opgelegd om ieder jaar het beleid te evalueren. Dit heeft de gemeente toegevoegd naar aanleiding van zienswijzen op haar voorgenomen beleidsregel. Bewoners gaven namelijk aan zich, ondanks het beoogde beleid en regelgeving, nog steeds zorgen te maken over met name leefbaarheidsaspecten. Om te beoordelen of de beleidsnotitie en -regel voldoet aan wat de gemeente beoogd, wordt het beleid na een jaar geëvalueerd. Indien dit uit de evaluatie blijkt, zal het beleid waar nodig worden aangepast of aangevuld. Participatie en evaluatie wordt nog wel eens als ‘lastig’ ervaren; dit voorbeeld laat juist de positieve waarde hiervan zien. Gemeente Harderwijk deed door middel van zienswijzen al een soort ‘pre-evaluatie’ van haar beleid wat toen al leidde tot een aanscherping en verbetering van het beleid en haar regels. Bovendien vergroot dit naar verwachting het draagvlak onder inwoners.