De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) geeft gemeenten middelen om de lokale warmtetransitie voort te zetten. Een belangrijk instrument uit de wet is de aanwijsbevoegdheid. Hiermee kunnen gemeenten gebieden aanwijzen die van aardgas op een duurzame warmtebron overstappen.
Geldende regels in besluit
De regels die gemeenten moeten volgen om hun aanwijsbevoegdheid in te zetten, staan in het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Bgiw). Zo moeten bewoners de overstap kunnen betalen. Ook moeten bewoners, bedrijven en andere betrokkenen voldoende tijd krijgen om de overstap voor te bereiden.
Duidelijkheid warmteprogramma
De Wgiw en Bgiw treden naar verwachting op 1 juli 2026 in werking. Gemeenten krijgen hiermee de verplichting om een warmteprogramma op te stellen. In zo’n programma beschrijven gemeenten of, hoe en wanneer gebieden van het aardgas afgaan. Zo moeten gemeenten onder meer aangeven welke buurten in welke volgorde overstappen, hoe zij bewoners op tijd betrekken en in welk gebied zij van plan zijn om de aanwijsbevoegdheid in te zetten. Zo weten bewoners, bedrijven en andere betrokkenen wat er wanneer gebeurt en wat zij zelf kunnen doen.
Gemeenten moeten uiterlijk 31 december 2027 een warmteprogramma vaststellen. Zo hebben zij voldoende tijd om zorgvuldig te werken en bewoners te betrekken. Daarnaast wordt er gewerkt aan een overgangsbepaling. Hierdoor kunnen koplopergemeenten al vóór juli 2026 een warmteprogramma vaststellen die aan de eisen van de Wgiw en Bgiw voldoet.
Handreiking Doenvermogentoets Warmtetransitie
In aanloop naar de inwerkingtreding van de Wgiw en Bgiw heeft het Kenniscentrum Psychologie en Economisch Gedrag, in opdracht van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO), de Handreiking Doenvermogentoets Warmtetransitie opgesteld. Deze is bedoeld voor beleidsmakers, projectleiders en betrokkenen bij de gemeentelijke warmteprogramma’s en uitvoeringsplannen. Gemeenten kunnen de handreiking gedurende het hele beleidsproces inzetten.
De handreiking biedt een stappenplan en praktische tips om inzicht te krijgen in het doenvermogen van burgers. Zo kunnen gemeenten het beleid en de uitvoering van hun warmteprogramma zo inrichten dat deze voor bewoners haalbaar en uitvoerbaar blijven. Bijvoorbeeld door beleidskeuzes en processen te vereenvoudigen of door maatregelen te treffen die bewoners ontzorgen.
Ondersteuning gemeenten en bewoners
Het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) ondersteunt gemeenten bij de warmtetransitie en het opstellen van warmteprogramma’s. Bewoners en andere belanghebbenden kunnen voor advies, ondersteuning en ontzorging terecht bij hun gemeente, een lokaal energieloket en www.verbeterjehuis.nl.