De verduurzaming van de gebouwde omgeving maakt Nederland weerbaarder, beschermt huishoudens tegen hoge olie- en gasprijzen en is noodzakelijk om de klimaatdoelen te halen. Het einddoel is dat alle woningen in 2050 fossielvrij en energiezuinig zijn. Daarvoor moet het tempo van de verduurzaming omhoog. Het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) stelt beleidsopties voor om de verduurzaming van de woningvoorraad te versnellen en ervoor te zorgen dat alle betrokken partijen in actie kunnen komen. Minister Elanor Boekholt-O'Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening stuurde het IBO-rapport ‘Nieuwe Energie’ vandaag naar de Tweede Kamer.

Beeld: © Getty images

Overstap naar duurzame warmte moet sneller

Uit het IBO komt naar voren dat de woningvoorraad in 2050 volledig geïsoleerd kan zijn. Voorwaarde is dat het huidige isolatietempo wordt voortgezet. Tegelijk moet de omschakeling naar aardgasvrije installaties fors sneller. Slechts 12,3% van de woningen is inmiddels aardgasvrij. Dat betekent dat richting 2050 nog ongeveer 7 miljoen woningen moeten overstappen op duurzame warmte, zo’n 300.000 per jaar tot 2050. Volgens het IBO blijven woningeigenaren, overheden, en marktpartijen nu te vaak op elkaar wachten. Daardoor komt de overstap naar duurzame en aardgasvrije energievoorziening niet snel genoeg op gang.

Meer richting en zekerheid vanuit het Rijk

Het IBO adviseert het Rijk daarom een veel actievere rol te nemen in het organiseren van de energietransitie van de woningvoorraad, zodat alle partijen hun rol kunnen vervullen. Het Rijk moet richting bieden op een aantal belangrijke systeemvraagstukken en (financiële) zekerheid bieden. Het advies aan het Rijk is om drie noodzakelijke stappen te zetten: (1) maak verduurzaming de normale keuze, (2) versnel de realisatie van essentiële warmtenetten, en (3) zorg dat kwetsbare huishoudens mee kunnen komen in de transitie.

De verduurzaming van de woningvoorraad kan volgens het IBO alleen succesvol zijn als het beleid aansluit bij de manier waarop mensen daadwerkelijk keuzes maken, de lokale uitvoeringspraktijk en de verschillen in kennis, financiële ruimte, vaardigheden en mogelijkheden om in actie te komen. Dit vraagt om een nauwe samenwerking tussen het Rijk, medeoverheden, marktpartijen en gebouw- en woningeigenaren.

34 beleidsopties uitgewerkt

Het IBO geeft 34 concrete beleidsopties, verdeeld over vier beleidspakketten, om de verduurzaming van woningen te laten slagen. Het startpakket van twaalf maatregelen, is bedoeld om de huidige wachtstand te doorbreken en partijen duidelijkheid te geven over de richting naar 2050. Daarnaast zijn ook pakketten uitgewerkt met aanvullende maatregelen om het tempo van de verduurzaming te verhogen. Alleen een ambitieuze set maatregelen, die aanzienlijk verder gaat dan het startpakket en waartoe op korte termijn wordt besloten, brengt de klimaatdoelen echt in zicht.

Het IBO is een onafhankelijk ambtelijk advies in opdracht van het kabinet. Het onderzoek is uitgevoerd door een werkgroep met vertegenwoordigers van de ministeries BZK, Financiën, EZK, SZW en vanuit CPB en PBL. Het kabinet stuurt de reactie op het IBO-rapport later dit jaar aan de Tweede Kamer.